Terapia poznawczo-behawioralna (CBT)

CBT jest rodzajem psychoterapii, która skupia się na powiązaniach pomiędzy naszymi myślami, działaniami i uczuciami, i skupia się na ‘tu i teraz’, a nie przeszłości. Jest to terapia bardzo aktywna, dyrektywna (to znaczy terapeuta aktywnie prowadzi każdą sesję i wprowadza pewne techniki), ograniczona w czasie i podejście terapeutyczne jest strukturalne, oparte na założeniu, że sposób, w jaki dana osoba interpretuje świat determinuje ich emocje, zachowania i fizjologię. Mówiąc prościej, to na czym skupia się CBT jest reprezentowane przez Model 5 Obszarów:

CBT wyposaża terapeutów w szeroką gamę technik, które mogą oni wykorzystać do współpracy z klientami by rozwiązać ich bieżące problemy, ale również, aby umożliwić im możliwość praktykowania tych technik pomiędzy sesjami terapeutycznymi. CBT zostało pierwotnie opracowane w celu leczenia depresji, ale obecnie jest stosowane w leczeniu wielu zaburzeń psychicznych, takich jak zaburzenia lękowe, fobie, PTSD (zespół stresu pourazowego), OCD (zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne), zaburzenia dwubiegunowego lub psychozy, i wielu innych.

CBT W LECZENIU DEPRESJI

Najbardziej wpływowym modelem depresji jest ten stworzony przez Aarona Beck’a, który zaproponował, że to sposób w jaki klient postrzega pewne wydarzenia, a nie samo wydarzenie, prowadzi do aktywacji negatywnych samo-schematów i automatycznych negatywnych myśli, co w konsekwencji wpływa na nasze myśli, nastroje, i zachowanie.

Na przestrzeni lat szereg interwencji został opracowany , aby rozwiązać powyższe problemy. Celem interwencji jest zbadanie dysfunkcyjnych założeń, zakwestionowanie negatywnych myśli oraz zwiększenie aktywacji behawioralnej poprzez zachęcanie klientów do zaangażowania się w zajęcia które sprawiają im przyjemność. Klient jest zachęcany do angażowania się w takie zadania między sesjami. W rzeczy samej, te zadania są kluczowym elementem terapii. Poprzez zaangażowanie w zadania domowe klienci uczą się stosować nowe umiejętności i strategie w ich codziennym życiu, rozwijając w ten sposób poczucie własnej skuteczności i są w stanie stać się “własnym terapeutą” w przyszłości.

Kluczową zasadą w CBT jest ścisła współpraca (przymierze i więź) pomiędzy terapeutą a klientem. Jest to proces zespołowy. W trakcie terapii terapeuta jest otwarty i bezpośredni, nie ukrywa przed klientem elementów swojej pracy, a klienci są aktywnymi uczestnikami. Można to zaobserwować gdy terapeuta negocjuje rodzaj interwencji z klientem, zachęca ich do dzielenia się opinią na temat przebiegu terapii, dzieli się z klientem swoją wiedzą na temat ich choroby w ten sposób ułatwiając im zrozumienie problemu, z którym się zmagają.

KLUCZOWE ELEMENTY CBT

WYWIAD (ang. ASSESSMENT)

Zanim terapeuta zdecyduje które techniki interwencyjne zastosować, będzie on musiał przeprowadzić wywiad z klientem. Cele takiego wywiadu są następujące:

  • zrozumienie problemu klienta – co jest wyzwalaczem, jaka jest klienta reakcja, jakie czynniki utrzymują ten stan
  • wyjaśnienie klientowi charakteru i znaczenia relacji terapeutycznej
  • we współpracy z klientem opracowanie tak zwanej konceptualizacji
  • przedstawienie klientowi w zarysie co terapia będzie obejmować w oparciu o badania naukowe
  • i upewnienie się, że CBT jest rzeczywiście najodpowiedniejszą terapią na obecne potrzeby klienta.

Model 5 Obszarów jest popularnym narzędziem używanym podczas wywiadu i dostarcza on nam klarowne i uporządkowane podsumowanie problemów klienta. Model został pochwalony za to, że unika żargonu, więc jest lepiej zrozumiały dla klienta, jest łatwo dostępny i angażujący klienta w procesie. Dzięki temu jest on przydatnym narzędziem do identyfikacji krótko-, średnio- i długoterminowych celów, do  ustalenia w jakiej kolejności należy zająć się problemami i pomaga zadecydować na czym terapia powinna się skupić (daje to pewnego rodzaju strukturę terapii).

Podczas wywiadu terapeuta może również skorzystać z narzędzi pomiarowych, które dadzą im możliwość oceny skuteczności zastosowanych interwencji. Takie narzędzia mogą mieć postać skalowanych pytań – zwykle w skali od 0 do 10 ocenia się ciężkość lub częstotliwość występowania niektórych objawów. Terapeuta może też poprosić klienta o wypełnienie standardowego kwestionariusza lub ankiety.

KONCEPTUALIZACJA

Po przeprowadzeniu dokładnego wywiadu terapeuta sformułuje konceptualizację, której celem jest połączenie wiedzy na temat problemu klienta z wiedzą o odpowiednim modelu poznawczym przedstawionego problemu, a także związanych z nim badań empirycznych, dowodów naukowych i praktyki. Wszystko to ma na celu opracowanie najbardziej odpowiedniego planu interwencji. Jest to bardzo ważną częścią procesu i powinno być wykonane z największą starannością. Gdy terapeuta podzieli się tą konceptualizacją z klientem, może ona zaszczepić w nim nadzieję, że objawy których nie mogli rozumieć lub myśli których nie potrafili rozwikłać mogą być faktycznie wyjaśnione, można nimi zarządzać i je zmienić. Dostarcza to również normalizację problemów klienta i może zidentyfikować jego mocne strony i odporność.

PORZĄDEK SESJI / AGENDA

Agenda ma formę listy tematów, które zostaną omówione w trakcie sesji i jest ustalona na początku każdej sesji. Może obejmować ona omówienie punktów z poprzednich spotkań, przegląd pracy domowej, dodanie nowych tematów, które mogą być zaproponowane przez terapeutę bądź klienta. Agenda pomaga również ustalić priorytety podczas sesji. Jest to wspólny proces, który pomaga utrzymać pewną strukturę spotkań i zapewnia, że ograniczony czas jest odpowiednio wykorzystany na pracę nad najistotniejszymi problemami.

INTERWENCJE

Liczba interwencji jest tak ogromna, że nie byłoby możliwe omówić wszystkiego w jednym artykule, więc oto kilka przykładów.

Psychoedukacja – zrozumienie problemu jest pierwszym krokiem do przezwyciężenia go. Ważne jest, aby zrozumieć, nie tylko, jak działa terapia, ale także w jaki sposób umysł i ciało pracują razem. Zrozumienie własnych symptomów może dać nam ten komfort wiedzy, że symptomy mogą być regulowane i że są one bardziej powszechne, niż mogłoby się nam wydawać. Terapeuta może omówić pewne rzeczy z klientem (na przykład wymieniony powyżej model 5 obszarów), może dać klientowi materiały informacyjne do przeczytania w domu lub może skierować go do materiałów dostępnych w internecie.

Techniki relaksacyjne – nauka technik, takich jak: Progresywny Relaks Mięśni (znany w Polsce jako Trening Jacobsona), oddychanie relaksacyjne lub Mindfulness, może pomóc złagodzić objawy fizyczne.

Dziennik aktywności – takie dzienniki pomagają zebrać trochę więcej informacji na temat aktywności klienta i zadań, które wykonuje w ciągu dnia i jak one wpływają na jego samopoczucie. Dzienniki są szczególnie użyteczne w leczeniu depresji. Terapeuta prosi, aby śledzić swoje działania co godzinę lub dwie i za każdym razem ocenić intensywność nastroju oraz poczucia przyjemności i osiągnięcia z wykonywanego zadania. Po tygodniu prowadzenia takiego dziennika wspólnie z terapeutą klient identyfikuje działania, które sprawiały mu najwięcej przyjemności i próbuje zaplanować ich więcej.

Stopniowa ekspozycja – jest to po prostu stawianie czoła obawom i lękom i jest to technika często wykorzystywane do leczenia fobii i zaburzeń lękowych. Pierwszym krokiem jest zdecydowanie hierarchii ekspozycji, czyli terapeuta dowie się w jakich sytuacjach klient byłby przerażony najmocniej i najmniej co pomaga zbudować drabinę strachu między tymi dwoma poziomami. Następnie klient stopniowo angażuje się w sytuacje, która wywołują w nim lęk lub strach dopóki w sposób naturalny stają się one mniej przerażające. Ekspozycja musi być odpowiednio długa, aby klient przyzwyczaił się do sytuacji. Musi ona też być na tyle trudna, aby spowodować pewien dyskomfort w kliencie, jednak niezbyt trudna, aby klient był w stanie się jej poddać.

Eksperymenty behawioralne – mogą być one bardzo pomocne przy leczeniu paniki lub fobii. Klient może automatycznie angażować się w tak zwane safety behaviours – zachowania zapewniające bezpieczeństwo, czyli na przykład unikanie pewnych miejsc, zachowań, rzeczy. Terapeuta może zachęcić do zrezygnowania z tych zachowań, by sprawdzić czy klienta przewidywania się spełnią. Na przykład, w przypadku leczenia fobii klient może zostać poproszony o określenie co jest najgorsze co ich zdaniem może się wydarzyć i przedyskutować dowody za i przeciw ich przewidywanej katastrofie. Po zidentyfikowaniu zachowań bezpieczeństwa będzie poproszony, aby z nich zrezygnować, by się przekonać co się stanie.

ZAPOBIEGANIE NAWROTOM

CBT wyposaża klientów w ważne umiejętności, które muszą być stosowane w sposób ciągły, aby pozostać w dobrej kondycji. Małe potknięcia są jak najbardziej normalne, zwłaszcza gdy przechodzi się przez szczególnie stresujący czas w życiu. Jednak ważne jest, aby wiedzieć, jak uniknąć nawrotu i stworzenie planu zapobiegania nawrotom jest bardzo pomocne. Plan pomoże klientowi określić, kiedy stają się najbardziej narażeni, jak rozpoznawać znaki ostrzegawcze i wiedzieć co zrobić, gdy się je spostrzeże.

Należy pamiętać, że chwile słabości są normalne i terapia poznawczo-behawioralna jest naprawdę ciężką pracą, więc należy być dla siebie bardzo życzliwym i nagradzać się za własne osiągnięcia 🙂

Wiele materiałów, które opisałam w artykule są łatwo dostępne online w wersji angielskiej – linki można znaleźć na stronie CBT Resources.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.