Jak w pełni wykorzystać terapię

Dr Mark Widdowson, który specjalizuje się w Analizie Transakcyjnej, jest psychoterapeutą i wykładowcą na Uniwersytecie Salford, w swojej książce „Transactional Analysis for Depression” opisuje czego klienci mogą się spodziewać w psychoterapii oraz co mogą zrobić, by jak najlepiej ją wykorzystać. Oto tłumaczenie rozdziału “Getting the most out of therapy”:

Terapia opiera się na nawiązaniu tzw. relacji terapeutycznej pomiędzy klientem a terapeutą, która różni się charakterem i strukturą od wszelkich innych relacji w Twoim życiu. Większość pracy terapeutycznej opiera się na konwersacji, jednak jest to inny rodzaj rozmowy od tej, którą prowadzi się na co dzień. Z tego powodu psychoterapia może z początku wydawać się trochę dziwna, dlatego warto zrozumieć jak ona działa, czego się można spodziewać i co zrobić, żeby jak najlepiej ją wykorzystać.

W relacji terapeutycznej obie osoby skupione są na kliencie. Zadaniem Twojego terapeuty jest pomóc Ci lepiej zrozumieć siebie samego, Twoją sytuację oraz pomóc Ci rozwinąć zdolności lub zdobyć zasoby, których potrzebujesz, by wprowadzić zmiany w swoim życiu. Taka relacja ma nie tylko dawać Ci wsparcie, ale również stawiać wyzwania, które sprzyjają optymalnemu rozwojowi.

Na dobry początek ważne jest, aby przedyskutować z terapeutą Twoje oczekiwania względem terapii, jak i względem samego terapeuty. Dobrze jest mieć jasne i realistyczne oczekiwania od siebie nawzajem, jak i od całego procesu terapeutycznego, aby w przyszłości brak przejrzystości nie wszedł Wam w drogę.

Na podstawie licznych badań wiemy, że klienci, którzy są aktywnie zaangażowani w terapię osiągają lepsze wyniki. W psychoterapii nurtu Analizy Transakcyjnej oczekuje się od klienta aktywnego uczestnictwa w każdym etapie terapii. Dlatego warto pamiętać, że terapia to nie jest coś, co się klientowi „robi” – raczej, jest to coś, w tym aktywnie bierzesz udział.

To Ty ustalasz własne cele i w dużym stopniu nakierowujesz terapię, dlatego pomocne jest mieć jakieś wyobrażenie o tym, co chciałbyś osiągnąć. Nie ma jednak problemu, jeżeli nie masz na początku pewności co do swoich celów – wiele osób tak się czuje, gdy zaczynają terapię po raz pierwszy. W takiej sytuacji terapia początkowo będzie skupiona na eksploracji, by pomóc Ci osiągnąć większą przejrzystość i wyznaczyć cele. Gdy już zrozumiesz gdzie jesteś i gdzie chcesz się dostać, można to porównać do podróży samochodem z miejsca startowego do obranego celu z mapą w dłoni. Dużo łatwiej jest opracować trasę, gdy wiesz dokąd się wybierasz!

Czasami klienci stawiają sobie naprawdę duże i ambitne cele. Oczywiście dobrze jest mieć ambitne cele, jednak czasami w terapii lepszym rozwiązaniem jest skupienie się na mniejszych, lepiej osiągalnych celach, zwłaszcza jeżeli terapia będzie krótko-terminowa. Terapeuta pomoże Ci ustalić realistyczne i osiągalne cele.

W ramach bycia aktywnym uczestnikiem terapii, a także by wspomóc proces zmiany, czasem wspólnie z terapeutą ustalisz rodzaj „pracy domowej” – małe zadania do wykonania pomiędzy sesjami. Mogą to być techniki relaksacyjne, prowadzenie dzienniczka lub wprowadzanie w życie nowych sposobów zachowań. Zadania, które zasugeruje terapeuta lub które ustalicie wspólnie będą miały na celu pomóc Ci zbliżyć się ku Twojemu celowi. Pomogą Ci też przełożyć to, czego nauczyłeś się w terapii, na życie codzienne. Badania wskazują, że klienci, którzy angażują się w „pracę domową” osiągają lepsze wyniki w terapii. Nawet jeżeli terapeuta nie zasugeruje „pracy domowej” warto spędzić trochę czasu pomiędzy sesjami na refleksji nad tym, co ma miejsce w czasie sesji oraz na próbach wprowadzenia w życie nowych sposobów myślenia, odczuwania, bycia czy interakcji z innymi.

Gdy udajesz się na zaplanowaną sesję, dobrze jest mieć pomysł na to, jak ją wykorzystać. Równie dobrze jest przyjść bez specyficznego planu – wtedy Ty i Twój terapeuta wspólnie odkryjecie co jest Ci potrzebne lub dla Ciebie najodpowiedniejsze w tym danym momencie.

Terapia wymaga, aby klient był w pełni obecny i doświadczał danej chwili, ale by także posiadał cząstkę siebie, która jest w stanie jednocześnie zaobserwować jego reakcje na to, co ma miejsce w sesji. Pełne zaangażowanie w terapię wymaga dużego stopnia szczerości i przejrzystości gdy chodzi o własne myśli i emocje. Musisz też być gotowy rozmawiać o rzeczach, o których być może normalnie byś nie mówił. Możesz czasem zauważyć, że są pewne rzeczy, które ukrywasz przed terapeutą. Być może są one zbyt bolesne lub zbyt wstydliwe; być może wydają Ci się zbyt trywialne lub boisz się, co o Tobie pomyśli Twój terapeuta. Wiele osób przechodzi przez takie momenty w trakcie terapii. Gdy napotkasz taki wewnętrzny opór, warto podzielić się nim z terapeutą i wypowiedzieć swoje obawy, wahanie, skrępowanie, ponieważ Twoje uczucia i myśli są naprawdę ważne. Często, te rzeczy, o których jest nam najtrudniej mówić, okazują się najważniejszymi rzeczami do omówienia w trakcie terapii. Warto pamiętać, że zadaniem terapeuty nie jest osądzanie klientów i jest to mało prawdopodobne, że Twój terapeuta będzie zszokowany tym, co usłyszy. Możesz rozmawiać o czymkolwiek chcesz rozmawiać i nie musisz odgrzebywać przeszłości, jeżeli tego nie chcesz. Twój terapeuta jest zainteresowany tym, jak się sprawy mają dla Ciebie, jaki jest Twój unikalny sposób myślenia, odczuwania i doświadczania siebie samego, innych i świata.

W trakcie sesji terapeuta będzie zadawał wiele pytań, aby mógł dowiedzieć się jak najwięcej o Twoich myślach, uczuciach, odczuciach, reakcjach, nadziejach i obawach dotyczących całej gamy rzeczy – Twojego codziennego życia, problemów, które Cię przywiodły na terapię, Twojego doświadczenia z sesji, a także Twoich przeżyć z przeszłości. Twój terapeuta zrobi wszystko, co w jego mocy, żeby zrozumieć sprawy z Twojego unikalnego punktu widzenia; żeby zrozumieć jak Ty się czujesz i co myślisz. Odpowiedzi na te pytania nie tylko dostarczą terapeucie informacji, ale pomogą Tobie uzyskać lepszy wgląd i zrozumienie natury Twoich problemów i zwiększą Twoją samoświadomość. W terapii bardzo duży nacisk kładzie się na proces samopoznania, w który zaangażowany jest klient.

W ramach tego procesu, będziesz miał możliwość spojrzeć na to, co Ty możesz zrobić, żeby sprawy się dla Ciebie polepszyły; skąd pojawiły się Twoje problemy i jak możesz sobie z nimi poradzić. Będziesz również miał możliwość zrozumieć jak się stałeś osobą, którą jesteś i jak się znalazłeś w obecnej sytuacji. Terapeuta będzie stawiać Ci pewne wyzwania, które pozwolą Ci spojrzeć na sprawy w nowy sposób.

Na ogół terapeuci nie udzielają porad i nie podpowiadają jakie decyzje powinieneś podejmować w swoim życiu. Terapeuta pomoże Ci wypracować Twoje własne opcje i kierunki działania, wybadać wady i zalety każdej z możliwości, jak również zrozumieć Twoje myśli i uczucia dotyczące tych opcji.

Czasami terapeuta może być w stanie udzielić pewnych wyjaśnień, dzięki którym lepiej zrozumiesz co się z Tobą dzieje lub jak się znalazłeś w tej sytuacji. Możesz sam poprosić o wyjaśnienie, choć czasem ten proces nie powinien być pospieszany, a rozpracowanie różnych elementów problemu, jak układanki, może wymagać więcej czasu.

Jeśli masz tendencję do przesadnego analizowania rzeczy lub do myślenia za dużo, terapeuta może zasugerować bardziej doświadczalne podejście. Z drugiej strony, objaśnienie pewnych zagadnień lub teorii może pomóc w zrozumieniu sytuacji, które mogą się wydawać zagmatwane lub niepokojące. Może to też pomóc w wypracowaniu nowych sposobów reagowania na pewnie sytuacje. Najlepszym podejściem terapeutycznym jest takie, które jest najlepsze dla Ciebie w danym momencie – Twój terapeuta zrobi wszystko, co w jego mocy, aby Wasza współpraca była jak najbardziej optymalna na każdym etapie terapii.

Twój terapeuta może kłaść duży nacisk na tu i teraz i na to, co odczuwasz w trakcie sesji. Na ogół terapeuci wierzą, że „tu i teraz” jest kluczowe do zrozumienia co się dzieje wewnątrz Ciebie i do wypracowania rozwiązania. Ten proces może obejmować omawianie Waszej relacji podczas sesji. Jest to coś, co jest trudne do wyjaśnienia, ale czego możesz doświadczyć dość szybko w sesjach. Może się to wydawać trochę dziwne, ale wkrótce się przyzwyczaisz do takich szczerych, otwartych dyskusji.

Terapia może być czasem bolesna lub krępująca. Jest to naprawdę ważne, żebyś był szczery ze swoim terapeutą, jeżeli tak się czujesz. Uczucia, jakie klienci mają względem terapii i ich terapeuty, często mają tu kluczowe znaczenie. Gdy wspólnie z terapeutą zgłębisz się w te uczucia, możesz naprawdę wiele się dowiedzieć o swoich problemach, sposobie postrzegania rzeczy, wzorcach myślenia i, przede wszystkim, o tym, jakie są Twoje relacje z innymi ludźmi. Przykładowo czasem klienci czują niepokój lub niewytłumaczalny wstyd, albo zaczynają się martwić o to, że terapeuta ich ocenia. Wszystkie te uczucia są ważne. Możesz się z tym czuć dziwnie na początku, ale terapeuta zachęci Cię do podzielenia się wszystkim, o czym myślisz, bez względu na to, jak irracjonalne może się to wydawać.

W miarę postępu terapii i gdy praca sięgnie trochę głębiej, Twoje uczucia również prawdopodobnie się nasilą. Może to być dziwne, a czasem nawet odrobinę przerażające, dlatego należy pamiętać, że jakiekolwiek są Twoje odczucia do terapeuty lub relacji terapeutycznej, zawsze są one ważne i warto być o nich szczerym. Wyjawienie tych odczuć w terapii pozwoli Ci na nie bezpiecznie spojrzeć i je zrozumieć. Może się okazać, że Twoje uczucia to złość względem terapeuty, lub możesz czuć się przez niego zraniony. Wszystkie te uczucia są bardzo ważne i choć możesz czuć przed tym opór, warto znaleźć sposób, by je wyrazić swojemu terapeucie. Wszystkie Twoje uczucia będą potraktowane poważnie i terapeuta pomoże Ci znaleźć rozwiązanie. Również w porządku jest powiedzieć co myślisz, że Twój terapeuta myśli, lub spytać go wprost o jego myśli. Ogólnie rzecz biorąc, Twój terapeuta będzie wyrażał się w zrozumiały i bezpośredni sposób, choć czasem jego reakcja może być pośrednia. Jeżeli tak się zdarzy, że zareaguje pośrednio, będzie miał ku temu powód, który Ci wyjaśni.

W trakcie sesji nie ma najmniejszego problemu skakać z tematu na temat czy rozmawiać na tematy, które mogą się wydawać ze sobą nie powiązane. Twój terapeuta sobie z tym poradzi lub zatrzyma Cię i poprosi o wyjaśnienie, jeśli będzie taka konieczność. Zwykle jakieś powiązanie pomiędzy tematami istnieje i terapeuta będzie słuchał Cię pilnie, by wyłapać jakiś schemat lub motyw przewodni. Terapeuta będzie zwracał uwagę nie tylko na treść Twoich wypowiedzi, ale będzie też starał się zrozumieć w jaki sposób myślisz. Czasem możesz mieć wrażenie, że to, na co poświęciłeś całą sesję nie miało większego sensu. Często to pomiędzy sesjami będziesz miał możliwość przetworzyć całą rozmowę i to wtedy przemyślenia się ustabilizują i rzeczy nabiorą sensu. Niektóre sesje będą bardzo intensywne; inne sprawią, że poczujesz się niepewnie i możesz nawet zacząć się zastanawiać, czy jest sens kontynuować. Jest to naprawdę ważne, żeby podzielić się takimi uczuciami z Twoim terapeutą. Czasem sesje, które są najbardziej frustrujące są sesjami, w którym Twoje ukryte problemy zostają powoli odkrywane i Ty i Twój terapeuta możecie zacząć rozumieć, skąd brała się Twoja frustracja.

Wyczucie czasu jest ważne; procesu terapii nie można przyspieszyć. Jest to coś, co rozwija się z czasem. Pomyśl o tym, jak o budowie nowego budynku – wylanie fundamentów i wykonanie prac ziemnych może zająć dużo czasu, ale są one kluczowe dla wytrzymałości całej nowej konstrukcji.